Böcek Sokmaları

Nedir?

Ağzın etrafındaki bir sokma ağzın şişerek hava yolunu kapatmasına neden olabilir. Böcek sokmalarına karşı alerjisi olanlarda şiddetli aşırı hassasiyet reaksiyonu ortaya çıkabilir ki, anaflaktik şok diye bilinir, yaşamı tehdit eder. Bazı durumlarda sokmalar astım ataklarını tetikleyebilir.

Keneler ısırdığında, yerleştikleri canlının kanını emmek ve onu enfekte etmek için vücutta yuvarlanırlar. Keneler Lyme ve diğer enfeksiyonları yayarlar. Kene ısırığı çoğunlukla acil tedavi gerektirmez, ancak bazı belirtiler görüldüğünde doktorunuzu aramanız gerekmektedir. Çoğunlukla, kenenin doğal yaşam ortamı olan vahşi geyiklerin bulunduğu taşra parklarına, fundalık ve ormanlık alanlarda tehlikedesinizdir. Belirtiler, ısırığın olduğu yerin kırmızılaşması, ateş, baş ağrısı, bitkinlik, adale ağrısı ve eklem iltihabını içerebilir.

Sivrisinek, at sineği, tahtakurusu, pire ve bit ısırmaları değişen seviyelerdeki şiddetle hastalıkları yayabilir. Genellikle, sadece lokalize nahoş tepkilere neden olurlar ve hastalar ısırıklara alerji geliştirmezler.

Ülkemizde ölümcül böceklerle, örümceklerle karşılaşma az bulunur. Akreplere daha çok Güneydoğu Anadolu ve Ege Bölgesi'nde rastlanır. Eşek arısı ısırığına eşdeğer bir ısırık gerçekletiren bazı Avrupa örümceklerine rastlanmaya başlamıştır. Bazen ithal meyvelerle, yabancı gezginlerin sırt çantasıyla veya kaçan evcil hayvanlarla, zehirli örümcekler ve akrepler gelebilir. En büyük risk grubu, yabancı ülkelere seyahat eden turistlerdir. Hemen hemen tüm tropik ve yarı-tropik bölgelerde zehirli örümcekler ve akrepler vardır. Yurtdışına seyahate gitmeden önce, olası tehlikeleri nasıl önleyebileceğinizi ve acil tıbbi yardım için kime başvuracağınızı araştırmalısınız. Sivrisinek ve tatarcık gibi sokan sinekler de ölümcül hastalıklar yayabilirler, bu yüzden her zaman önleyici ilaçlar alın. Eğer yapabilirseniz, sokulmayı önlemek için tavsiyeler alın.

Neye Bakmalı?

Böcek Sokmaları

• Isırılan bölgenin etrafında, yüzde, boyunda, dudaklarda ve dilde kırmızılık, kaşıntı ve şişme. Acilen 112'yi çağırın.


• Bütün vücutta kaşıntı (ciddi alerjik tepki işaretleri), rahatsızlık, sıcak basması ve kızarıklık veya döküntü (ürtiker).


• Hırıltı, öksürük, boğuk ses, soluk almada veya konuşmada zorluk (ciddi bir acil durum olan üst solunum yollarının şişmesine işaret eder).


• Tansiyonun aniden düşmesi ve yere yığılmak (anaflaktik şok).

Kene Isırması

Kenelerin deriye tutunması veya yuvarlanması ve/veya iltihaplanma.

Egzotik Örümcek Isırması

• Kramp, kas spazmı


• Ateş, ürperme


• Göğüste sıkışıklık ve soluk almada güçlük


• Baş dönmesi, bulantı, terleme veya nöbetler

Egzotik Akrep Sokması

• Ajitasyon, bulantı veya kusma


• Kas spazmı


• Hızlı nabız ve az nefes alma


• Bulanık görme veya koordinasyonsuz göz hareketleri

Ne Yapmalı?

Böcek Sokmalarında

• Eğer hasta soluk almada zorlanıyorsa ( veya boğuk sesler çaıkarıyorsa) veya ağız içinden veya çevresinden sokulduysa acilen 112'yi arayın. Eğer soluk borusunda şişme gelişirse, hastanın solunumu çabucak bozulabilir.


• Sineğin soktuğu yerde, vücudunda, yüzünde, boynunda veya dilinde kırmızılık, kaşıntı veya şişme varsa acilen 112'yi arayın. Belirtiler ne kadar çabuk başlarsa, durum o kadar acildir.


• İğneyi sivri bir cisimle ya da cımbızla çıkarın ve yarayı sabunla yıkayın.


• Hastanın alerjisi olup olmadığını araştırın. Alerji hastaları genellikle adrenalin enjekte eden bir kalem taşırlar. Daha az hassasiyeti olan hastalar için, kalın bir tabaka et yumuşatıcısı ve su uygulayarak ağrıyı, kaşıntıyı ve şişmeyi azaltmaya çalışın.


• Zehrin dokularca emilmesini yavaşlatmak için yaraya buz torbası koyun.


• Daha az hassasiyeti olanlara ağızdan antihistaminik verin. Bir dokturun hastayı mümkün olabildiğince çabuk muayene etmesini sağlayın. Çünkü bir sonraki 24 saat içinde gecikmiş alerjik tepkiler oluşabilir.

Kene Isırmasında

• Poşetle başından tutarak ve nazikçe döndürerek kenenin tüm vücudunu çekin.


• Yarayı yıkayıp, antiseptik uygulayın.


• Antibyotik verilmesinin uygun olup olmadığını öğrenmek için mümkün olan en kısa sürede doktora danışın.

Egzotik Örümcek Isırığında

• Eğer yapılması güvenliyse örümceği yakalayın veya özelliklerini tanımlayabilecek notlar alın. Ancak bunlar sizi hastayla ilgilenmekten alıkoymasın.


• Bazı örümceklerin ısırıkları ciddi doku hasarıyla sonuçlanabileceğinden, derhal tıbbi yardım çağırın.


• Isırığın üstüne soğuk kompres koyun.


• Hastanın vücut pozisyonunu, ısırılan bölge kalp seviyesinden aşağıda kalacak şekilde düzenleyin.

Egzotik Akrep Sokmasında

Derhal tıbbi yardım çağırın. Akrep sokması hastane dışında tedavi edilmez.

Ne Yapmamalı?

• Böceğin iğnesini parmaklarınızla sıkarak çıkarmaya çalışmayın.


• Kenenin vücudunu sıkmayın.

Tipik Tedavi

Böcek Sokması

Soluk borusunda şişme olan bir hasta derhal damar içinden adrenalin almalıdır. Burundan oksijen, damar içi antihistaminik ve uygun durumda damar içi kortizon sağlanmalıdır. Astım hastası bronkolidatör (solunum dalı genişletici) ile tedavi edilecektir. Hasta yoğun bakım ünitesinde birkaç gün gözlem altında tutulacaktır. Sadece bölgesel deri reaksiyonları gösteren bir hasta aynı ilaçları (adrenalin, antihistaminik ve kortikosteroid) iğne veya hap olarak alabilir.

Kene Isırması

En büyük öncelik kenenin çıkarılmasıdır. Eğer bölgede Lyme hastalığı yaygınsa veya kuşkulanılıyorsa, hastaya ağız yoluyla tetrasiklin cinsi antibyotik verilir.

Egzotik Örümcek Isırması

Birçok vakada, hastalara diazepam gibi kas gevşeticiler verilir. Panzehir sadece ciddi vakalarda uygulanır ve genellikle iki ile üç saat içinde iyileşme sağlar.

Egzotik Akrep Sokması

Kalp ve sinirlerde gelişecek zararı önlemek için damar içi sıvılar ve ilaçlar verilebilir. Panzehir önerilmez.

Müdahale Sonrası Bakım

Böcek sokmalarını kontrol etmenin püf noktası, sokmayı önlemektir; ya kapalı ortamda durursunuz veya iyi bir şekile örtünür ve böcek püskürtücü ilaç kullanırsınız. Böcek ilaçlarını ölçülü kullanın. Hassas hastalar, herhangi bir yerde buna maruz kalabileceklerinden böcek sokmalarına karşı bir kit taşımalıdır. Bu kitlerde yaşamsal alerjik reaksiyonlarda hayat kurtaran, adrenalinle dolu bir kalem bulunur. Adrenalin yiyeceklere alerjisi bulunan hastalar için de etkilidir.

Doktorunuz Diyor Ki

Tatilde bir gün, arı tarafından sokulmuş bir turist gördüm. Birkaç dakikada, yüzü ve dudakları kırmızı bir balon gibi şişti. Şans eseri, onu yakınımızdaki bir hastanenin acil yardım ünitesine birkaç dakikada ulaştırabildik ve buradaki ekip hastanın durumunu düzeltebildi.

Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)