[caption id="attachment_5306" align="alignnone" width="496" caption="evliya-celebi"][/caption]

Evliya Çelebinin Kilis Hakkındaki İzlenimleri

Bu yüzyıl için gerçeğe yakın bilgileri Evliya Çelebi'nin ünlü "Seyahatname" sinde buluyoruz. Evliya Çelebi Kilis'i görerek XVII . yy .daki durumunu, gözlemlerine dayanarak aktarmaya çalışan bir gezgindir .Her ne kadar verdiği bazı bilgiler abartmalı ise de, gerçeğe çok yakındır.9 .cildinde Çelebi şu bilgileri veriyor :

"Kilis, Halep Eyaletinde sancaktır.Lakin valide sultanın Hass-ı Hümayunları'ndan yetmiş yük (yüz bin akçe bir yük) akçe ile tasarruf olunur bir sancaktır ve beş yüz payesi ile sadaka olunur şerif kazadır"

Bugünkü Türkçe ile Evliya Çelebi şöyle sürdürür :

"Sancak beyi seksen bin kuruş gelir sağlar . Kethüdayeri, ayan ve eşrafı vardır . Kalesi harap olduğundan kumandanı ve yüksek bürokratı şeyhülislamı yoktur .Com Kürtlerinin korkusundan evleri dirsek dirsek bitişik yapılmış bir kale gibi kendini yüksek divarlarla korumaya çalışmıştır .Divarların uzunluğu 7360 adımdır . Kentin sekiz çıkış kapısı vardır . Bunlar ; Ayın Tedribesi (kapısı), Büyük Tedribe, Küçük Tedribe, Yusuf Çelebi Tedribesi Alçak Tedribe , Çulha Tedribesi gibi çıkışlardır. Bunların bir de hendeği olsa sağlam bir Kilis Kal'ası'ndan söz edilebilirdi . Bunların içindeki mahalleler beş tanedir .4660 toprak ve kireç örtülü ev vardır ve hepsi sağlamdır . Otuz camisinden en güzeli, Canbolat Camisi, Padişahlara özge bir camidir. Şahane bir minberi ve mihrabı, türlü türlü renkli mermerlerle süslenmiştir . Bunları işleyecek bu yüzyılda usta bulunamaz"

Çelebi, cami konusunda çok ayrıntılı bilgi ve övgüler sıraladıktan sonra, kentin diğer camilerinin adlarını saymaya başlar :

"Canbolat Camii'nden sonra Ulu cami ve Şeyh Camii gelir . Çarşı içinde (Bedesten ve çevresinde) Hasan Bey Camii (şimdi Muallakaltı Camii adi ile bilinen) cami gelir ki,çok sağlam merdivenle çıkılır bir yapıdır . Tabakhane camii toprak damlıdır .Cüneyne Camii de kubbelidir (Kubbesinin sonradan yıkıldığı anlaşıhyor) ve Ali Subaşı Camii kireç örtiilüdür . Ali Çavuş Camisi (Pirlioğlu) Hacı Hilal Mescidi .Yedi medrese ile 11 ilk okul ve dokuz çeşme var 2700 dükkan ile üç hamamı var (Hasan Bey Hamamı ile Toğlu henüz yapılmamıştı . Çelebi üç hamamdan söz etmiştir)

"Hepsinden güzeli çarşı içindeki Paşa Hamamı'dır . Halep ve Bursa'dakine benzer bedesteni on bir handan en büyüğü Canbolat Hanı demir kapılıdır . Kırk kahvehanesi, yedi tekyesi var . Bunlann en büyük ve güzeli . Bey Sarayı yanındakidir (Mevlevihane) dört yanı güller ve su sebilleri ile donatılmıştır. Bu şehrin tüm sokakları temiz kaldırımlarla kaplı halkının eli hünerli amma fukaradır! Bağ ve bahçeleri Kilis Ovasını süsler . Yer yer öyle selvileri var ki her biri yeşil meleğe benzer. Bütün saraylardan en güzeli Canbolatoğlu'nunkidir .Diğer saraylar .Mustafa Ağa Sarayı, Hacı Ağa Sarayıdır . Bu şehir çok eskiden bir büyük şehir olduğu için nice nice evliyalar gömülüdür"

Kaynak:www.musabeyli.tr.gg