Şems-ed-din Sami Bey Kaamüs-ül-a?lam?ında Kilis hakkında şunları yazar:
Haleb vilayet ve sancağında ve Haleb?in 50 km. kuzeyinde kaza (ilçe) merkezi bir kasaba olub 20 bin ahalisi, 37 cami-i şerifi, 14 mescidi, 8 medresesi, 24 tekkesi, 1 rüştiye ve 25 sıbyan mektebi, beş hamamı, onbeş hanı, 1454 dükkanı, 3 bedesteni, 120 kumaş tezgahı, 3 sabunhanesi, 58 zeytin ve 28 sisam ma?sarası (sıkacak yer) vardır.Ma?mur bir kasaba olub sanayii pek ileri olmağla pamuktan bez ve alaca, yünden aba ve ipekten kumaşların çeşitleri ve maşlah ve saire dokunur. Etrafı dahi pek münbid olmağla pek nefis zeytin ve Sisam yağı ihrac ve sabun imal olunur. Meşin ve kösele ve saire dahi yapılır. Arab coğrafyacılarının kitablarında Kilis ismine tesadüf olunmayıb o vakitlerde Kiliz isminde Azaz kasabasına bağlı bir köy idi. Ve Mu?cem-ül-büldan?da dahi böyle tarif olunmuştur. Sonra Timurlenk çıktığında mezkur Azaz tahrib olunmakla dağılan ahalisi Kiliz köyüne çekilerek bu köy büyüyüp, zaman geçerek şimdiki ma?murluğunu almıştır. Kasaba dahilinde söylenilen dil Türkçedir.
Kilis kazası (ilçesi) kuzeyden Anteb, doğudan yine Anteb ve Bab, güneyden Cebel-i Seman ve Harım kazalariyle batıdan dahi Biylan kazasiyle ve Adana vilayetiyle sınırlanmıştır. İlçe Şukaği, Menbic-i Fevkani, Musabeylü, İzziyye, Uzar-i Fellah, Uzar-i Türkman ve Com isimleriyle dokuz nahiye ve 460 köyü havi olub 83.888 ahalisi vardır.
Arazisi pek münbit olub çeşitli hububat ile zeytin, pamuk, pirinç, tütün, üzüm ve meyve ve sebzelerin envaı ile mazı vesaire hasıl olur. Yerli ihtiyaçlara cevap verdikten sonra bir hayli ihracatı vardır. Akarsuları çok olub çayır ve meraları çok olmağla ahali koyun, sığır, hargah vesaireden birçok hayvanat besleyüb kazanın ehli hayvanlarının toplamı 300 bine varır.
Kaynak: İbr. Hakkı Konyalı - Abideleri ve Kitabeleri ile KİLİS TARİHİ - 1968
*İlk Türkçe ansiklopedi olup 1889-1898 tarihleri arasında Şemseddin Sami Bey tarafından 6 cilt olarak yayınlanmıştır.
