[caption id="attachment_3631" align="alignnone" width="496" caption="lagari_hasan"]
[/caption]
Lagari Hasan Çelebi Gerçekten Uçtu Mu?
Füzeciliğin atası olan ünlü Türk bilim adamı Lagari Hasan Çelebi, 17. yüzyılın başlarında barut dolu haznesi bulunan bir basit hava roketi ile ilk kez havalanmayı başarmıştır.
Uçuş 1633 yılında dönemin Osmanlı Padişahı IV. Murat?ın kızının doğum günü kutlamalarında sergilenmiştir. Lagari Hasan Çelebi?nin yaklaşık yaklaşık 300 metre kadar havalandığı ve 20 saniye boyunca havada kaldığı ölçülmüştür. Kendisine bağlı bulunan kanatlar sayesinde boğaza oldukça yumuşak bir iniş yapmıştır. İlk önceleri sultan tarafından da desteklenen Hasan Çelebi, daha sonra ulemanın baskısı ile Kırım?a sürgüne gönderilmiştir. İlginçtir ki modern anlamda ilk roket çalışmaları da bugün Kırım?ın içinde bulunduğu Ukrayna?da başlamıştır.
Seyahatnamede Hasan Çelebi
Evliya Çelebi?den o günkü Türkçe ile Lagari Hasan Çelebi:
?Murad Han?ın Kaya Sultan nam duhteri pakizesi vücuda geldiği gece akube şadmanlığı oldu. Lagari Hasan, elli okka barut macunundan yedi kollu bir fişeng icad etti. Sarayburnu?nda Hünkar huzurunda fişenge bindi ve yardımcıları fişengi ateşlediler. Lagari, ?Padişahım seni Hüda?ya ısmarladım? diyerek temcid ve tevhid ile evc-i asumana huruc eyledi. Yanında olan fişengleri ateş edip ruyi deryayı çeragan eyledi. Bam-ı felekde fişengi kebirinin barutu kalmayıp da zemine doğru nüzul ederken, ellerinde olan kartal kanatlarını açıp Sinanpaşa Kasrı önünde deryaya indi. Oradan şenaverlik ederek uryan huzurı padişahiye geldi. Bir kise akça ihsan olunup yetmiş akça ile sipahi yazıldı. Sonra Kırım?da Selamet Giray Han?a gidüp orada merhum oldu. Rahmetli yar-i gaar-ı sadıkımız idi.?
Hadise Mümkün Olabilir
Konuyla ilgili Hava Harp Okulu sitesinde şöyle bir değerlendirme vardır: Evliya Çelebi?nin verdiği bilgilere göre inceleyecek olursak: Çok evvelinden roket ve fişek bilgisi olan Osmanlı Türkleri barut macunundan yapılı havai fişekleri ve yanış hızının azaltılıp çoğaltılması tekniğini bilmekte idiler. 50 okka barutlu 7 fişekli roket 64. kg ağırlığındadır ki fişek ağırlıkları birbirine eşitse her biri takriben 9 kg?dır. O zaman yapılan barutun saniyede 450-600 gram yandığı kabul edilebilir, o halde 7 fişek beraberce 15-20 saniye arasında yanarak Lagari Hasan Çelebi?ye hız temin edecektir. Hasan Çelebi?nin roket fişekli aracı ve ilkel paraşütü ile ağırlığı 165 kg farz edilmiştir. Roketlerin cer kuvveti fişek başına saniyede 25 kg kabul edilirse tekmil fişek 175 kg cer kuvveti verecektir. Bu cer kuvvetinin takatli uçuş boyunca sabit kalacağı kabul edilmiştir.
Roketin 15 saniye sonra barutu biterken hızı 115 km/saat, yükseldiği irtifa 215 m olacaktır. Bundan sonra son hızı ile bir süre yükselmeye devam edecektir.
V2 (son hız)
W2 (Barut tükendiği zamanki ağırlık)
Vi (Barut bittiği anda hız)
Son varacağı irtifada V2 0 olacak ve Lagari aşağı düşmeye başlayacaktır.
V21W2= h2-h1 olması lazımdır. 2g(DtW2); bulunan değerler yerine konulursa 35m çıkacaktır. Barut bittikten sonra 1,09 sn?de bu irtifaa kadar yükselecek yani 16,1 saniyede zeminden 250 m?ye çıkacak ve sonra ilkel paraşütünü açıp denize düşecektir.
Değerde de değişiklik yapılarak yapılan hesaplamalarda da hadisenin olabileceği ortaya çıkmaktadır.
[/caption]Lagari Hasan Çelebi Gerçekten Uçtu Mu?
Füzeciliğin atası olan ünlü Türk bilim adamı Lagari Hasan Çelebi, 17. yüzyılın başlarında barut dolu haznesi bulunan bir basit hava roketi ile ilk kez havalanmayı başarmıştır.
Uçuş 1633 yılında dönemin Osmanlı Padişahı IV. Murat?ın kızının doğum günü kutlamalarında sergilenmiştir. Lagari Hasan Çelebi?nin yaklaşık yaklaşık 300 metre kadar havalandığı ve 20 saniye boyunca havada kaldığı ölçülmüştür. Kendisine bağlı bulunan kanatlar sayesinde boğaza oldukça yumuşak bir iniş yapmıştır. İlk önceleri sultan tarafından da desteklenen Hasan Çelebi, daha sonra ulemanın baskısı ile Kırım?a sürgüne gönderilmiştir. İlginçtir ki modern anlamda ilk roket çalışmaları da bugün Kırım?ın içinde bulunduğu Ukrayna?da başlamıştır.
Seyahatnamede Hasan Çelebi
Evliya Çelebi?den o günkü Türkçe ile Lagari Hasan Çelebi:
?Murad Han?ın Kaya Sultan nam duhteri pakizesi vücuda geldiği gece akube şadmanlığı oldu. Lagari Hasan, elli okka barut macunundan yedi kollu bir fişeng icad etti. Sarayburnu?nda Hünkar huzurunda fişenge bindi ve yardımcıları fişengi ateşlediler. Lagari, ?Padişahım seni Hüda?ya ısmarladım? diyerek temcid ve tevhid ile evc-i asumana huruc eyledi. Yanında olan fişengleri ateş edip ruyi deryayı çeragan eyledi. Bam-ı felekde fişengi kebirinin barutu kalmayıp da zemine doğru nüzul ederken, ellerinde olan kartal kanatlarını açıp Sinanpaşa Kasrı önünde deryaya indi. Oradan şenaverlik ederek uryan huzurı padişahiye geldi. Bir kise akça ihsan olunup yetmiş akça ile sipahi yazıldı. Sonra Kırım?da Selamet Giray Han?a gidüp orada merhum oldu. Rahmetli yar-i gaar-ı sadıkımız idi.?
Hadise Mümkün Olabilir
Konuyla ilgili Hava Harp Okulu sitesinde şöyle bir değerlendirme vardır: Evliya Çelebi?nin verdiği bilgilere göre inceleyecek olursak: Çok evvelinden roket ve fişek bilgisi olan Osmanlı Türkleri barut macunundan yapılı havai fişekleri ve yanış hızının azaltılıp çoğaltılması tekniğini bilmekte idiler. 50 okka barutlu 7 fişekli roket 64. kg ağırlığındadır ki fişek ağırlıkları birbirine eşitse her biri takriben 9 kg?dır. O zaman yapılan barutun saniyede 450-600 gram yandığı kabul edilebilir, o halde 7 fişek beraberce 15-20 saniye arasında yanarak Lagari Hasan Çelebi?ye hız temin edecektir. Hasan Çelebi?nin roket fişekli aracı ve ilkel paraşütü ile ağırlığı 165 kg farz edilmiştir. Roketlerin cer kuvveti fişek başına saniyede 25 kg kabul edilirse tekmil fişek 175 kg cer kuvveti verecektir. Bu cer kuvvetinin takatli uçuş boyunca sabit kalacağı kabul edilmiştir.
Roketin 15 saniye sonra barutu biterken hızı 115 km/saat, yükseldiği irtifa 215 m olacaktır. Bundan sonra son hızı ile bir süre yükselmeye devam edecektir.
V2 (son hız)
W2 (Barut tükendiği zamanki ağırlık)
Vi (Barut bittiği anda hız)
Son varacağı irtifada V2 0 olacak ve Lagari aşağı düşmeye başlayacaktır.
V21W2= h2-h1 olması lazımdır. 2g(DtW2); bulunan değerler yerine konulursa 35m çıkacaktır. Barut bittikten sonra 1,09 sn?de bu irtifaa kadar yükselecek yani 16,1 saniyede zeminden 250 m?ye çıkacak ve sonra ilkel paraşütünü açıp denize düşecektir.
Değerde de değişiklik yapılarak yapılan hesaplamalarda da hadisenin olabileceği ortaya çıkmaktadır.
