Nedir?
Bu 2 geçiş aynı zamanda açılmak üzere planlanmıştır. Bu yüzden küçük bir zar, yani epiglot, biz yutarken nefes borusunu kapatır.
İnsanlar eş zamanlı olarak yer, içer, hava alır, konuşur ve yiyeceklerini yeterli oranda çiğnemezlerse, boğaz yoğunlaşır. Yemek borusuna yöneltilecek yiyecek, soluk borusuna kayar ve burada kalabilir. Küçük çocuklar fasulye, fındık, fıstık, silgi, oyuncak parçaları gibi nesneleri burunlarına kaçırabilirler.
Öksürük çoğu kez tıkanan nesneyi yerinden oynatır, ancak kurbanlar aşırı havasız kalabilirler ve istemeden zorlayarak bu yabancı maddelerin daha aşağıya nefes borusuna doğru ilerlemesine yol açabilirler. Üst solunum yolu tamamen tıkanmadıysa, hastalar nefes alabilirler. Nefes borusu tamamen tıkanırsa, hava geçemez ve boğularak ölüm olabilir (beyin ve kalp birkaç dakikadan fazla oksijensiz yaşayamaz). Yabancı cisimler akciğerlere hava girişini tıkadığı için ağızdan ağza solunum etkisizdir.
Neye Bakmalı?
- Öksürük, solunum açlığı ve/veya boğazı tutmak.
- Hızlı ve derin solumak.
- Hastanın sesinde değişiklik (kısmi tıkanma).
- Konuşamama (tam tıkanma).
- Hırıltı (takılan nesnenin etrafında zorlukla hava geçişi olurken).
- Moraran parmaklar, dudaklar ve yüz.
- Bayılma ve bilinç kaybı.
Ne Yapmalı?
Bilinci Açık Hasta
- Eğer konuşabiliyorsa, öksürebiliyorsa ve yardımsız nefes alabiliyorsa, acilen 112'yi arayın. Uyarılmış durumdaki hastanın kısmi tıkanmada, tıkanmayı kendi kendine açabilmesine teşvik edin. Hastayı baş az öne eğilmiş bir biçimde uyanık tutun.
- Hasta konuşamıyor, soluk alamıyor ya da öküremiyorsa, başını göğsünden daha aşağı gelecek şekilde öne eğin ve avuç içini kullanarak, kürek kemiklerinin arasına 5 kez vurun. Çocuk ise, hastayı dizinize yerleştirin ve kürek kemikleri arasına yetişkinlere uyguladığınızdan daha az şiddetle vurun. Bebek için ise kolunuzun ön kısmına yerleştirip çok az bir kuvvet kullanarak vurun.
- Tıkanma devam ediyorsa, 5 kez hemlich manevrası uygulayın. Bunu yanlızca bir yaşından büyük çocuklarda ve yetişkinlerde kullanmalısınız.
Hemlich Manevrası
- Tam olarak hastanın arkasında durun.
- Hastanın belini kollarınızla sarın.
- Elleriniz göbeğin yukarısında göğüs kafesinin altında kavuşturun, böylece baş parmağınız hastanın karnına karşı bir baskı oluşturacaktır. Ellerinizin hastanın göğüs kemiğinin alt ucundan birkaç cm aşağıda olduğundan emin olun.
- İçeri ve yukarı doğru 5 kez arka arkaya çekin.
- Her 5 tazyikten sonra, nesne ağızdan fırlamış ve çıkmış mı diye hastanın ağzını parmaklarınızla nazikçe tarayın.
- Nesne yerinden oynayana ya da hasta bilincini yitirene veya acil durum personeli gelene dek bu 5 seferlik karın baskısına devam edin.
Bilinci Kapalı Hasta
- Acilen 112'yi arayın.
- Hasta kusmuğunu yutarsa, kurbanı kafası olabildiğince aşağıda midesinin üstüne yatırın. Bu dili öne doğru hareket ettirerek midevi içeriğin akciğerlere doğru değil de, ağzından dışarıya boşaltılmasını sağlayacaktır. Sonra aşağıdaki gibi ilerleyin:
- Hastayı sırtüstü çevirin ve kalçalarının yanında hastanın baş kısmına dönük vaziyette diz çökün.
- 5 kere hemlich manevrası uygulayın:
- Hastanın göbeğinin yukarısına, göğüs kafesinin birkaç cm altına avucunuzun dip kısmıyla bastırın. Ellerinizin göğüs kemiğinin alt ucunun aşağısında olduğundan emin olun.
- İçeriye ve omuzlara doğru arka arkaya 5 kere itin.
- Her seferden sonra, nesne fırlamış ve çıkmış mı diye hastanın ağzını parmaklarınızla nazikçe tarayın.
- Bu 5 seferlik baskı işlemini, tıkanmış nesne çıkana, hastanın bilinci açılana veya acil durum personeli gelene kadar tekrarlayın.
Bebeklerde Boğulma
- Bebeği sırtüstü yatırın.
- Göbek ve göğüs kafesi arasına iki parmağınızı yerleştirin. Aşağı ve omuzlara doğru birkaç kere ittirin.
- Nesne fırladı mı ve çıkarılabilir mi diye bebeğin ağzını kontrol edin. Çok dikkatli hareket edin. Çünkü nesnenin tekra hava yoluna itilmesi kolaydır. İşleme yardımcı gelene kadar devam edin.
Siz Boğuluyorsanız
- Yüzünüz bir sandalyenin arkasına ya da trabzana doğru durun.
- Yumruğunuzu göbeğinizle göğüs kemiğiniz arasına yerleştirin.
- Sandalyeye ya da trabzana doğru hızlıca aşağı eğilin. Öyle ki yumruğunuz karın boşluğunuza ve yukarı omuzlarınıza doğru bir baskı yapsın.
- Nesnenin fırlamasına, normal nefes alana veya yardım gelene kadar hareketi tekrarlayın.
Ne Yapmamalı?
- Hasta konuşup öksürüyor ve soluk alabiliyorsa, 112'yi çağırmaktan başka hiçbir şey yapmayın.
- Kısmi tıkanmayı çıkarmaya çalışmayın. Oynak bir tıkanmayı daha aşağıya doğru zorlayabilir ve tam tıkanma yaratabilirsiniz.
Tipik Tedavi
Ambulans/ilk yardım personeli yabancı nesneyi çıkarmaya çalışacak ve hastaya damar içi sıvı ve oksijen verecektir.
Cisim üst solunum yoluna hala duruyorsa trakeotomi (boğazın ön kısmına bir delik açılarak akciğerlere hava girmesini sağlama) gerekebilir.
Ciddi olarak zayıf düşen hastanın akciğerlerinde hasar ve zatürree oluşmadığından emin olmak için bir ya da iki gün hastanede yatırılır. Röntgenler alındıktan sonra, akciğer uzmanı özel fiber optik kamera yardımıyla üst solunum yollarını ve akciğerleri kontrol edebilir.
Müdahale Sonrası Bakım
Bir tıkanıklık çıkarıldıktan sonra, hasta sessiz bir şekilde birkaç dakika oturmalıdır. Bir an süren boğulma seyrek olarak kardiyovasküler veya nörolojik hasara yol açtığından ek bakım genellikle gerekli değildir. Boğulma olayından sonra hasta derhal doktora görünmelidir. Hemlich manevrasını kullanmanın yan etkileri olarak az da olsa kaburga kırıkları ve karaciğer hasarı olasılığı vardır.
Doktorunuz Diyor Ki
Boğulma her yerde oluşabilir: evde, işte, okulda, lokantada ve her tür sosyal ortamda. Boğulan hastaya nasıl yardım edileceğine ilişkin dersleri de içeren, ilk yardım kursları sağlanmaktadır. Kesinlikle katılmanızı öneririz.
Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)
