Nedir?
Toz, kum, toprak veya kirpikler genellikle önemsiz tahrişlere neden olurken metal, plastik veya cam parçaları ciddi hasar meydana getirebilir. Kontak lensler bile korneayı (göz bebeği ve lensi koruyan berrak zar) çizebilir. Çizikler son derece ağrılı olabilir ve ağrı veya tahriş edici nesne çıkartıldıktan sonra bile kolay kolay geçmeyebilir.
Yaşlanma ile insanların çoğunun görmesinde hipermetrop, miyop, astigmat ve göz yaşlanması gibi aşamalı değişiklikler oluşur. Ortaya çıkan bulanık görme şikayeti genel olarak gözlükle düzeltilebilir. Bulanık görme katarakt (gözün ön bölgesinde lensin beyazlaşması) ve glokomla (göz yuvarlağının içindeki basıncın artmasıyla ışık etrafında hale görülmesi) ilişkilendirilebilir.
Genellikle retina hastalıkları (göz yuvarlağının arkasındaki reseptör hücrelerinin ince tabakası), göz damarları hastalıkları (gözün iç kısmını yıkayan ve koruyan organlar) veya görme sinirlerinde oksijen ve dolaşımın engellenmesi, görmede ani kayba neden olur. Retinal reseptörler kan akımını yitirdiğinde, çabucak ölür ve yerine konamaz. Görme ağırlıklı olarak, normal kan dolaşımına dayandığından, arterleri bloke eden veya kısıtlayan hastalıklar, ani görme kayıplarına neden olur. Retinaya, optik sinirlere veya beynin görme merkezine alınan darbeler, kalıcı hasarlara neden olabilir. Bu tip darbelerin risk faktörleri, tehlikeli kan pıhtılarına yol açan, hipertansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ve atriyal fibrilasyondur.
Hastalar çakan ışıklar gördüğünde veya önlerine tıpkı bir perde indirilmiş gibi aniden görüş kaybına uğradığında, nedeni genellikle retinal yırtılmadır (retinanın gözün arkasından ayrılması). Retinaya ait yırtılmaya kontrol edilmeyen diyabet neden olur ve önemli bir körlük sebebidir. Ayrıca kafa ve göz yaralanmalarıyla da olabilir.
Daha az tehlikeli olan göz aciliyetleri, konjonktiviteleri (gözün birinde veya ikisinde genel kırmızılık), konjonktiva altı kanamaları (küçük, gözbebeğini örtmeyen iyi huylu kan birinkintileri) ve arpacıkları (gözkapağının kökündeki yağ bezlerinin enfeksiyonu) kapsar.
Yüze alınan darbeler göz yuvarlağını tutan kemiklerini kırabilir ve sarkmasına neden olabilir. Yukarıya doğru bakamayan hastalarda, bu tür kırıklar olabilir. Acilen muayene edilmeli, röntgeni çekilmeli, BT taraması yapılmalıdır. Aksi takdirde göz hareketleri kalıcı olarak zarar görebilecektir.
Bell paralizi (yüz felci), bazı göz hareketlerini kontrol eden sinirleri etkileyen bir viral enfeksiyonla yüzün bir tarafında felç veya sarkma şeklinde gelişir. Hastalar bir göz kapağını kırpamazlar. Bell paralizi, inme değildir ve genellikle 6 hafta sonra kendi kendine kaybolur. Ancak hastalar önlem olarak bir nörolog tarafından muayene edilmelidir.
Temporal arterit, başın aynı tarafında zonklamaya eşlik ederek bir gözde görme kaybına neden olur. Acil tedavi sağlanmazsa, körlükle sonuçlanabilir.
Neye Bakmalı?
- Ağrı, göz yaşarması ve göz kızarması.
- Bulanık görüş ve baş ağrıları (glokom).
- Ani görme kaybı.
- Kısıtlı göz hareketleri.
- Göz kapaklarının yapışması (mikrobik konjonktivit).
- Göz yuvarlağının yüzeyinde kan.
Ne Yapmalı?
- Yabancı cisimler veya toksik kimyasalların neden olduğu tahrişlerde, bir an önce oda sıcaklığındaki musluk suyu ile nazikçe durulayın. Durulama göz bebeğine su kaçmasını önlemek için yanlardan olmalıdır. Sonra 112'yi arayın.
- Hasta görme kaybından şikayetçiyse, 112'yi arayın. Özel göz merkezleri, kimyasal veya fiziksel travmalar, enfeksiyonlar veya yerinden oynamış kontak lenslerin neden olduğu oftalmik acil durumlarla baş etme konusunda daha iyi donanımlıdır.
Ne Yapmamalı?
- Cisimleri gözden çıkartmaya çalışmayın; çünkü korneayı çizebilirsiniz.
- Duğrudan göz bebeğine su tutmayın.
Tipik Tedavi
Küçük sorunlar (yabancı cisimler, konjonktivitler ve kimyasallara maruz kalma) birçok acil servis ünitelerinde tedavi edilebilir. Oradaki doktorlar, hastayı retinal detaşman ve optik sinir iltihabı/nevrit (olası multipl skleroz belirtisi), retina ve optik sinir kanaması için muayene edilecektir. Korneanın önü boyayla boyanır, böylece özel merceklerle yapılan incelemeler aşınmayı tespit edebilir.
Akut glokom veya diyabete bağlı iç kanama geçiren ve retinal aciliyeti olan bir hastaya derhal uzman muayenesi yapılmalıdır. Küçük hastanelerde uzman bulunmuyorsa bu hastalar hızlıca doğru teşhisi koyabilecek, göz damlalarını düzenleyebilecek, göz damlalarını düzenleyecek, damar içi ilaçları (mannitol veya glokom için asetazolamid) veya kalıcı görme kaybını engellemeye yönelik ameliyatları yapacak, göz bakımı için düzenlenmiş bir tesise götürülmelidir. İnmeden kuşkulanıldığında, hastanın yaşamsal belirtileri kontrol edilecek ve dengelenecek ve EKG, karotid ultrason incelemesi, BT taraması ve MRG yapılabilecektir.
Mikrobik enfeksiyonlarda antibyotikli göz damlaları önerilir. Tropikal antibyotikler kornea yıpranmalarında da önerilir ve göz geçici olarak kapatılır.
Müdahale Sonrası Bakım
Konjonktivit ve yabancı cisim yaraları çoğunlukla 48 saat içinde iyileşir ve kalıcı hasar bırakmaz. Başlangıç tedavisinden sonra, komplikasyon oluşmadığından ve korneanın çizilmediğinden emin olmak için, göz uzmanından acele bir randevu alınır. Kornea yıpranmaları enfeksiyon kapabilir ve yaraya dönüşebilir, bu nedenle hasta antibyotiklerini almaya devam etmeli ve düzenli olarak birkaç hafta göz uzmanınca iyileşme izlenmelidir. Konjonktiva altı kanamalara yol açan küçük damar kanamaları genellikle iki haftada iyileşir.
Dolaşım ve kalple ilgili sorunlar nedeniyle görüşü bozulmuş hastalara, boyun ve kalpteki ana damarlarının dolaşımını kontrol etmek için ekokardiyogram ve/veya doppler ultrasonuyla tarama yapılacaktır. Hastanın istikrarsız atriyal fibrilasyonu veya kritik olarak daralan boyun ana damarları varsa kan aspirin, varfalin, heparin veya diğer antikogülanlarla inceltilmelidir.
Doktorunuz Diyor Ki
Görme; ışık, renk, biçim ve hareket görüntüsünün, göz bebeğinden retina üzerine yansıtılmasıyla oluşur. Oradan, nörokimyasal tepkiler optik sinirlere geçirilir ve oradan da, son olarak beyindeki görüntü işleme merkezineulaşır. Kaza ve acil yardım ünitelerinde, "perdelenme (perde inmesi)" sözcüğü "retinal detaşman" demek olduğundan kötü haberdir.
Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)
