Nedir?
Deri vücudun temel yüzeyidir. Kesikler ve sıyrıklar, enfeksiyonların vücuda girebilmelerine de değerli vücut sıvılarının akmasına neden olan deliklerin oluşumuna neden olur. Bu yaralanmalar öncelikli olarak eller, yüz ve kafa derisiyle ilişkilidir.
Morarmalar, kan damarlarının derinin dış yüzeyindeki yüzeysel yaralanmalarıdır. Daha derin dokulara nüfuz etmezler ve antibyotik ya da merhem gerektirmezler.
Her yıl ülkemizde tüm kaza ve acil durum başvurularının %10'unu oluşturan milyonlarca yaralanma tedavi edilmektedir. Kesik ve çürüklerimizle birlikte kafa travması gibi büyük hasarlar söz konusu olduğunda, önce potansiyel olarak daha ciddi yaralarımıza bakılır ve tedavi edilir.
Diyabetli, zayıf kan dolaşımı veya baskılanmış bağışıklık sistemleri (örneğin, kortikosteroid alanlar) olan hastalar deri enfeksiyonlarına daha yatkındır. El ve ayak yaralarında enfeksiyon daha da fazla olasılık dahilindedir.
Kontamine olmuş (mikropla kirlenmiş) küçük deri yırtıkları apse veya selülit - derin doku tabakalarında bakterilerin çoğalması - ile sonuçlanır.
Kesik ve çürükler başka tıbbi sağlık sorunlarının işareti olabilir. Kalp sorunlarına bağlı ani bayılma, alkolizm, geçici bilinç kaybı, epilepsi ve hatta çocuk istismarı. Bu sağlık sorunları kesik ve çürüklerden daha büyük özen gerektirebilirler.
Neye Bakmalı?
- Derideki çatlaklara.
- Kanamaya.
- Bakterilerin bulaşmasına. Yaraya neyin neden olduğunu bulmalı, çünkü kirli nesneler enfeksiyona sebebi olabilir.
- Yaradaki yabancı cisimlere (cam kırıkları, dikenler veya kıymıklar).
- Yaralanmanın üzerinden ne kadar zaman geçtiğine. Enfeksiyonu önlemek ve iyileşmeyi arttırmak için yaralara olabildiğince çabuk bakılmalı (6 saat içinde).
- Enfeksiyon: Kırmızılık (yaradan uzanan kırmızı çizikler dahil), şişlik, ısı artımı, ateş, akıntı (cerahat) ve ağrı.
Ne Yapmalı?
- Küçük veya hafif kanamalı kesikler için, çabucak gazlı bez veya kanı durdurmak için büyük bir bandaj yerleştirin ve dışarıdan bakteri bulaşmasına engel olun.
- Tüm giysileri, yüzükleri ve takıları etkilenen sahaan uzaklaştırın.
- Yaradan kan fışkırmaktaysa, yaranın üzerine nazikçe doğrudan bası uygulayın. Hastayı hastaneye taşırken, kesilen kol veya eli olabiliğince yükseğe kaldırın. Hızlı hareket edin. Açık yaralar 6-12 saat içince ciddi olarak enfekte olabilir (mikrop kapabilir) ve istemeden de olsa, yarayı kapatmak veya bandajlamak hızlı bakteri üremesine sebep olabilir. Enfekte alanda operasyon yapılamaz. Öncelikle antibyotik tedavisi uygulanır ve iyileşme süreci başlayana kadar müdahale ertelenir.
- Delici yaralarda nadiren cerrahi kapatma gerekir ancak kolaylıkla enfekte olur.
Ne Yapmamalı?
- Yara yerine hidrojen peroksit, iyot veya hiçbir antibiyotikli krem veya losyon uygulamayın. Kan dolaşımına karışabilir, ayrıca alanı fazla nemlendirerek ve zarar vererek iyileşmeyi geciktirir.
- Enfeksiyonları tedavi etmeye kalkmayın, eğitimli tıbbi personele bırakın.
- Turnike uygulamayın çünkü yaralı alana kan akışını engelleyebilir.
Tipik Tedavi
Koruyucu tabakayı kaldırdıktan sonra, yaranın boyutu belirlenecektir. Hafif, enfekte olmamış birkaç saatlik yaralar temizlenecek dikiş, tutturma veya bantlama yapılacaktır. Önce yaralı alanı hissizleştirmek için lokal uyuşturucu enjekte edilebilir. Eğer sinirler, kirişler, kemikler veya damarlar yaralanmışsa, daha yoğun cerrahi tedavi gerekebilecektir.
12 saatten eski yaralar genellikle dikilmez. Çünkü enfekte olukları kabul edilir. Cam, metal veya çakıl gibi yabancı maddeler yaraya girmiş mi diye röntgen gerekebilir. Dikiş atmak yerine, yara muayene edilecek ve steril su ile yıkanacaktır. Ölü deri- kan akışını yitirmiş parçalar- çıkarılacak ve yaranın operasyonsuz iyileşmesine fırsat tanınacaktır. Hastaların en az bir hafta antibyotik alması gerekebilecektir. Buna ikincil kapanma denir. 2-10 yıl içine tetanos aşısı olmamış hastalara aşı yapılacaktır. Yaralar koruyucu bir merhemle kaplanabilir ve gazlı bezle bandajlanabilir. Yara bakımı ve izlem için düzenli kontrollere gidilmelidir.
Müdahale Sonrası Bakım
Yara alanları dikişten 24 saat sonra nazikçe temizlenebilir fakat banyo yapılmamalı ve ıslatmaktan kaçınılmalıdır. Yaralar, enfeksiyon olasılığı ve iyileşme süreci açısından, 36 saat içerisinde kontrol edilmelidir. O zaman, yaraya tekrar pansuman yapılmalıdır.
Komplikasyon oluşmamışsa, dikişler 4 gün sonra kontrol edilip, 7-10 gün içinde alınmalıdır. İyileşmekte olan dikişli yaralar, tamamen kapanana kadar geçen, 2-3 hafta boyunca, sık sık kontrol edilmelidir. Çoğu yara 3-4 hafta arasında iyileşir.
Doktorunuz Diyor Ki
Kesik ve çürüklerin acilen muayene edilmesini sağlayın. Yaralar ilk 6 saat içinde tedavi edildiğinden, enfeksiyon riski azalır ve başarılı bir iyileşme şansı artar. Enfeksiyon belirtileri ilk 4 günde ortaya çıkar, bu yüzden dikkatli olun. Yara ağrır, yanar, şişer, kızarır veya iltihaplanırsa, derhal tedavi ettirin.
Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)
