Kilis'te Bağcılık

Kilis'te Bağcılık

Kilis halkının büyük bir kesimi bağcılıkla uğraşır. Bağ dikmek, bağ yetiştirmek Kilislinin özenle sürdürdüğü bir uğraşıdır, yeni dikilmiş, yetişmekte olan bağa (YENİCE) denir.

Filoksera hastalığı çıkınca; yerli çubuğa acı çubuk. Amerikan çubuğu aşılamak suretiyle bağcılık kurtarıldı.

 Bakımı:

a) Sürülmesi

b) Yaban otlarının alınması

c) Altının açılması, (-tiyek altının)

d) Budanması

e) Kufur çalınması (eskiden)

f) Bellenmesi

g) İlaçlanması

Belirli zamanlarda yukarıdaki işler sırasıyla yapılır. Anadolu'da bazı yörelerde tevek dedikleri bağ köküne Kilis'te (TİYEK) denir. Her tiyek için özel özen göstermek gerekir. Bağ kökleri, kütük ve dallar yere yakındır. Asma şeklinde değildir. Bağ yetiştirmek zevkli ama çok zahmetli bir uğraşıdır.

Evliya Çelebi Seyahatname'sinde, Kilis'te kırk çeşit üzüm yetiştiğini; bununda sicillerde yazılı olduğunu kaydeder.

Kilis'te yetkililer tarafından yapılan araştırmaya göre yetmiş beş tür üzüm üretimi yapılıyor. Bu üzüm türleri ise şöyle sıralanıyor: Tahabeni, kara üzüni, Yörük karası, tusbağa karası, Kilis karası (Horoz Karası), kabarcık, tusbağa kabarcığı, Bertiz kabarcığı, hatun parmağı, tümtümü, kara azezi, saçak azezi, çileroz azezi, san avezi, babacan azezi, Antep karası, Adana karası, öküz karası, Muhammediye, kızlar tahtası, künefi, kırmızı hönnüsü, hönnüsü, ağ hönnüsü, dımışkı, Nebi Dede Peygamber üzümü, rumi, dökülgen, kuş üzümü, horoz yüreği, üvez üzümü, Besni ağ üzümü, deve gözü, rabaşi, Şam kabarcığı, ihtiyar çökerten üzümü, tilki üzümü, serpene kıran üzümü, keçimemesi üzümü, ariş üzümü, yediveren, helvacı üzümü, kara alaca, kokulu çavuş üzümü, ekşi kara üzümü, bal üzümü, Arif Paşa üzümü, kocaboğan üzümü, misk üzümü, şilfoni üzümü, beyaz kere üzümü, sumalık rumi üzümü, tilgören üzümü, beyaz sergi üzümü, baltalı topacık üzümü, Hafız Ali üzümü, müşküle üzümü, Şam razakisi, razaki üzümü, şiko kozak beyazı üzüm, pembe çekirdeksiz üzüm, yuvarlak çekirdeksiz üzüm, pembe gemre üzümü, Hamburg misketi, Carigname üzümü, Semillon üzümü, perlente üzümü, cardinal üzümü.

Kilis ve yöresinde bu kadar bol çeşitte üzüm yetişmesine karşın Kilis'te en çok yetişen üzüm türleri ise şunlardır: (Yöresel adlarıyla)

1- Alaca, (ilk yetişen üzüm)

2- Horoz karası

3- Şirelik

4- Yediveren

5- Kayısı

6- Künefi

7- İnek memesi

8- Hommusu

9- Dımışkı

10- Kokulu üzüm, cardinal

11- Urumu

Devam Edecek…

Kaynak: Kültür Kasteli – Avni Keçik