Kosova'dan Kilis'e Uzanan Dut Ağacı Hatırası

Balkanlar'da Osmanlı'nın izlerini takip eden Dr. Coşkun İncesoy, Kosova'da ziyaret ettiği Sultan I. Murad Hüdavendigâr Türbesi'nde karşılaştığı asırlık dut ağacının kendisini çocukluk yıllarındaki Kilis'e götürdüğünü söyledi.

1389 yılında gerçekleşen I. Kosova Savaşı'nda şehit edilen Sultan I. Murad, savaş meydanında hayatını kaybeden tek Osmanlı padişahı olarak tarihe geçti. Padişahın iç organlarının bulunduğu Meşhed-i Hüdavendigâr Türbesi bugün de Türk tarihinin en önemli ziyaret mekânlarından biri olmayı sürdürüyor.

Türbe bahçesindeki anıt niteliğindeki dut ağacını inceleyen Dr. İncesoy, aynı ağacın izlerine Belgrad'da Sokullu Mehmet Paşa Çeşmesi'nin yanında da rastladığını belirtti.

Ancak bu gezi sırasında dikkatini çeken yalnızca tarihî eserler olmadı.

Yapay zekâ destekli araştırmalarla Türk kültüründe dut ağacının taşıdığı sembolik anlamı inceleyen İncesoy, dut ağacının yalnızca meyve veren bir ağaç değil; bereketi, huzuru ve maneviyatı temsil eden önemli bir kültür unsuru olduğunu öğrendiğini ifade etti.

Türk kültürü üzerine yapılan akademik çalışmalarda da dut ağacının "ağaç kültü" içerisinde özel bir yere sahip olduğu, özellikle Ahmed Yesevî ile Hacı Bektaş Veli arasında anlatılan ucu yanık dut dalı menkıbesinin bu ağaca ayrı bir anlam yüklediği belirtiliyor.

Dr. İncesoy, bu bilgilerin ardından çocukluk yıllarında Kilis'te yaşadığı hatıraları şöyle anlattı:

"Bizim çocukluğumuzda dut ağacına farklı bir saygı gösterilirdi. Sobada dut odunu yakılmazdı. Kolay kolay kesilmezdi. Ahşap malzeme olarak bile kullanılmasına sıcak bakılmazdı. Şıh Mansur'da, Şörhabil'de büyük dut ağaçları vardı. Hasırcı'daki büyük dut ağacı da hâlâ hafızamdadır. Sonradan orada eski bir tekkenin bulunduğunu öğrendim."

İncesoy'a göre Balkanlar'dan Anadolu'ya uzanan bu ortak kültür, yalnızca tarih kitaplarında değil, ağaçlarda, çeşmelerde ve halk hafızasında da yaşamaya devam ediyor.

"Dut ağacı belki de bizi geçmişimize bağlayan en sessiz tarih tanıklarından biridir." diyen İncesoy, kültürel mirasın yalnızca taş yapılardan değil, asırlardır ayakta duran canlı tabiat varlıklarından da oluştuğunu vurguladı.

 

Not: Türk tasavvuf geleneğinde dut ağacı önemli bir sembol olarak kabul edilir. Hacı Bektaş Veli Velâyetnâmesi'nde anlatılan rivayete göre, Türkistan'da yaşayan büyük mutasavvıf Hoca Ahmed Yesevî, Hacı Bektaş Veli'yi Anadolu'ya gönderirken ucu yanmış bir dut dalını manevi bir işaret olarak fırlatır. Bu dalın bugün Hacı Bektaş Dergâhı'nın bulunduğu yere düştüğü ve burada yeşererek dut ağacına dönüştüğü kabul edilir. Bektaşi geleneğinde bu ağaç, Anadolu'nun manevi fethinin ve irfan geleneğinin sembollerinden biri olarak değerlendirilir.