Voltaj vücuda girer, derine işler ve yoluna çıkan dokuları öldürür. Kemikler yüksek ısıya dayanabildiği halde bitişik kaslar, sinirler ve damarlar güçlü elektrik akımı ile tahrip olur. Derin doku hasarı olan hastalarda çoğunlukla yaralar dışardan küçük görünür.
Derinin elektriğe direnci su ve hatta terleme ile azalır. Elektrik yaralanmalarından ölenlerin yarıdan fazlasına, (radyo, saç kurutma makinesi gibi) elektrikli aletlerin banyoda düşmesi benzeri düşük voltajlı sarsıntılar sebep olur.
Yüksek-voltaj yaralanmaları, özellikle şimşek çarpması, ritm bozuklukları (genellikle geçici), kalp kasının iflası ve hatta kalp-damar sisteminin durmasını içeren kalp hasarlarına neden olabilir. Yüksek voltajla çarpılınca, vücut tek bir güçlü kas spazmıyla sarsılabilir. Bölünen kas hücreleri böbreklerin kanallarını tıkarsa, böbrekle ilgili bir yetmezlik gelişir.
İç organlara doğrudan elektrik hasarı seyrektir, çünkü akım çoğunlukla göğüs ve midenin geniş yüzeylerine dağılır. Buna karşın, kol ve bacak yaralanmaları şiddetli olabilir, çünkü buralarda akımı emecek daha az yüzey vardır. Elektrik giysilerini tutuşturduğu zaman hastalar daha da şiddetli olarak yaralanabilir.
Çoğu hasar ilk anda olur. Ancak, sonradan gelişen kan pıhtıları ele ve ayağa giden kanı engellediğinde, gecikmiş komplikasyonlar olasıdır.
Neye Bakmalı?
- Hastanın nabzını ve solunum sayısını kontrol edin. Hastanın soluğu veya kalbi durmuşsa kalp-solunum canlandırma masajına başlayın.
- Yanıkları kontrol edin (gerekliyse giysileri çıkarın). Hastanın dahili yaralanmaları sizin yüzeyde gördüğünüz yaralanmalardan daha kötü olabilir.
- Nöbet, baygınlık, aşırı huzursuzluk (ajitasyon).
Ne Yapmalı?
- Elektrik akımını (eğer yapmak güvenliyse) belirleyin, izole edin ve kapatın.
- Hastanın yarası zararsız görünse bile, 112'yi arayın.
- Kalp-solunum canlandırma masajına başlayın.
- Yanığı bol su ile soğutun (eğer elektrik akımı kapalıysa).
- Yarayı acil durum görevlileri gelene kadar, temiz bir pansumanla veya şeffaf mutfak filmi ile kapatın.
Ne Yapmamalı?
- Kan dolaşımınca emilebileceğinden iyot, krem veya antiseptik uygulamayın.
- Hastanın kendi başına hareket etmesine izin vermeyin. Kaslar ve/veya sinirlerde derin doku hasarı olabilir.
Tipik Tedavi
Yüksek voltajlı elektriğe maruz kalan hasta, hastaneye yatırılarak birkaç gün sürekli kalple ilgili olarak gözlemlenecektir. Düşük voltajın çarptığı ve göğüs ağrısı, nabız düzensizliği, hafıza kaybı, desoriyantasyon ve ajitasyonlu hastalar da yatırılarak izlenir.
Kalp hasarı ve kalp ritmi rahatsızlıkları en fazla endişe verenlerdir. Böyle sorunları olan hastaya defibrilasyon ve damar içi ilaç (lidokain, beta bloker) gerekebilir. Hastanın kalp sorunu dengelendiğinde, yaralı alan, kaslar ve kemiklere bitişik sinirlerde tahribat olup olmadığından emin olmak için muayene edilir. Yanık dokular su kaybından ötürü zarara uğramışsa, damar içi sıvılar verilecektir. Fizik muayene ve doppler ultrasonu, dolaşım sistemindeki zararın boyutunu belirleyebilir.
Yaralar steril sıvılarla ve yanlızca öngürülen yanık kremleriyle temizlenir. Ölü doku potansiyel enfeksiyon sebebi olduğundan, operasyonla çıkarılabilir. Doku şişliği, dolaşıma zarar verirse sıvı, steril operasyon odalarında, cerrahi yolla çıkarılır. 24-48 saatlik yoğun çabalardan sonra kan dolaşımı sağlanamazsa, ampütasyon (kesme) tek çare olabilir.
Yaraların derecesi ve iyileşmesi; elektrik kaynağına, maruz kalma süresine, voltajın miktarına, anatomik olarak izlediği yola ve zarar veren akımın cinsine bağlıdır (Dalgalı Akım, Doğru Akım'dan daha şiddetli hasar bırakmaktadır). Sıvı dengesizliği, enfeksiyon ve böbrek iflası olan bir hasta daha uzun tedaviye gereksinim duyar.
Müdahale Sonrası Bakım
Birkaç günde bir, özellikle uzmanlaşmış bir yanık ünitesinde, yaralar incelenmelidir. Muayene aynı zamanda hem kas, hem de iskelet sistemi ile ilgili olacak ve sinir yaralarının nasıl iyileştiğini değerlendirmek için yapılacaktır.
Doktorunuz Diyor Ki
Yanıklara bağlı ölümlerin %10'dan fazlası elektrik yaralanmalarından olur. Çoğumuz uygunsuz bağlanan tellere dokunduğumuzda hafif çarpmalara maruz kalmışızdır. Şans eseri, ağrı veren etkiden hemen kurtulma refleksimiz çoğunlukla bizi daha vahim sonuçlardan korur.
Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)
