Nedir?
İshalli hastalarda sulu, yumuşak, biçimsiz dışkılama veya günlük bağırsak hareketlerinde ciddi bir artma vardır. Şiddetli ishal su kaybına neden olursa, tıbbi bir acil durumdur. Tansiyonun düşmesi ve elektrolit dengesinin bozulması (özellikle potasyum) hayati organlara zarar verebilir.
Şiddetli bağırsak hastalıklarına da (ülseratif kolit, kron hastalığı), stres (düzensiz dışkılama sendromu) veya tıbbi tedavilerin yan etkisi (kanserde radyasyon terapisi) veya ilaçlar da (antibyotikler, kemoterapi) ishal yapabilir.
Et (özellikle tavuk), balık, midye veya yumurta ürünleri gibi bozulmuş yüyecekler nedeniyle gelişen gıda zehirlenmeleri diğer yaygın ishal nedenlerindendir. Alındıkları sekiz saat içinde belirtiler görünür ancak birkaç gün sonrasına kadar başlamayabilir.
Neye Bakmalı?
- Sulu, yumuşak, biçimsiz dışkı (özellikle üç günden fazla sürerse)
- Dışkılama sayısındaki ciddi artış
- Bulantı
- Kusma
- Ateş
- Karın krampları
- Ayakta duramama veya sendeleme
- Baygınlık hissi, baygınlık veya baş dönmesi
- Aşırı gaz
- Şişkinlik veya karın şişmesi
- Karın ağrısı
Ne Yapmalı?
Hasta şiddetli kas kramplarından şikayet ediyorsa veya duramıyorsa 112'yi arayın. Hastada güçsüzlük, baygınlık hissi, baş dönmesi varsa veya ayakta duramıyorsa, bir an önce doktoru çağırın. Doktor ambulans çağırabilir veya çağırmanız için sizi yönlendirebilir.
Ne Yapmamalı?
Hastalarda şiddetli ishal ve kramplar varken, sakın reçetesiz satılan ishal önleyici ilaçları kullanmayınız. Bunları yanlızca doktorlar önermelidir. Mikrobik ishalde vücut kendini rahatsız eden toksin ve bakterilerden kurtulmaya çalışır. Bu nedenle ishali durdurmak toksin ve bakterilerin bağırsaklarda kalarak yayılmasına ve vücudun savunmasını zayıflatmasına neden olabilir. Yersiz kullanılan ilaç aslında hastanın ishalini uzatabilir ve şiddetlendirebilir.
Tipik Tedavi
Asgari belirtiler gösteren hastalarda genellikle tedavi gerekmez. Ancak, yaşlılarda su kaybı dengelenmezse kalp ve damar komplikasyonları oluşabilir. Bu nedenle, ishalin sebebini ortaya çıkarmak için ve damar içi sıvıları, antibyotikleri, potasyum ve ishal kesici ilaçları içeren hastane tedavisi gerekebilir.
12 saatlik acil servis gözleminde hiçbir belirti göstermeyen hasta genellikle taburcu edilir ki, bu gıda zehirlenmesindeki tipik senaryodur. Hasta düzelmiyorsa veya tansiyonu çok düşükse, hasta bakımı gerekecektir. Enfeksiyonun şiddetini, yüksek beyaz hücre sayısını görmek için ve potasyum kaybını ölçmek için hastaya kan testi yapılacaktır. Dışkı örneklerinde kan bulunması, şiddetli gastroenterite veya diğer önemli hastalıklara (ülseratif kolit veya kolon kanseri) işaret edeceğinden incelenecektir. Melana-pis kokulu, siyah katran benzeri dışkı- genellikle kanamalı ülsere bağlıdır.
Müdahale Sonrası Bakım
Bulaşıcı ishalin çoğu vakasında, bakım çok az gerekir ve hasta, nadiren birkaç günden çok hastanede tedavi edilir. Altta yatan bazı hastalıklardan dolayı ishal olanlara, durumların kontrol edilmesi ve rahatsızlıklarına yönelik özel tedavi verilmesi için tanı testleri (kolon veya üst yemek borusu endoskopisi) yapılmalıdır.
Doktorunuz Diyor Ki
İshalin erken safhalarında ishal kesici ilaçlarla tedavi etmeyin, daha kötüleşebilirsiniz. İshal seyahat esnasında gelip çatarsa, sıvı kaybını dengelemek için sıvı alın ve kriz geçene kadar 6-7 saat yatakta dinlenin. Neden olan gıdayı belirlemeye ve uzak durmaya çalışın. Şiddetli vakalarda tuz ve sıvı kaybını yerine koymak için, ağızdan alınacak sıvı dengeleyici solüsyon hazırlayın. Bir çay kaşığı sofra tuzu ve sekiz çay kaşığı şekeri bir litre kaynatılıp soğutulmuş suda eritin ve her beş-on dakikada bir için.
Kaynak:
İlkyardım Klavuzu
(?BİOFARMA?nın Türk tıbbına armağanıdır)
