Dünya, artık karanlık bir dönemin içinden geçiyor. Savaşların dili değişti, aktörlerin davranış biçimleri değişti ve küresel güç dengesi gözle görülür şekilde değişiyor. Bu dönüşüm ABD’yi panikletmiş vaziyette. Donald Trump ardı ardına yanlış manevralar yapıyor. Bu adımlar stratejik derinlikten ziyade, hatalar zinciri olarak karşımıza çıkıyor.
Son günlerde gündeme gelen Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka söylemi, bu hataların en somut örneklerinden biri. Dünya petrolünün yaklaşık %20’si Hürmüz boğazından geçiyor. Çin enerji olarak buraya bağımlıdır. Türkiye’nin ise dolaylı etkilenme riski var. Bu hamle, yalnızca İran’ı hedef alan bir askeri veya ekonomik baskı aracı değil; aynı zamanda doğrudan Çin’e, Türkiye’ye ve küresel ticaret sistemine yönelik yeni bir müdahale anlamı taşıyor. Çin’den gelen “İstediğimiz devletle ticaret yaparız, bu bizim iç işimizdir” açıklaması ise bu gerilimin aslında nerede evrileceğini ortaya koyuyor.
Burada asıl dikkat edilmesi gereken nokta şudur: İran meselesi, göründüğü gibi iki ülke arasındaki bir kriz değildir. Aksine, bu kriz üzerinden yürüyen asıl hesaplaşma ABD ile Çin arasındaki küresel güç mücadelesidir. Nitekim “ABD’nin hedefi sadece İran değil, Çin’dir.” Ancak bu oyunda hesaplar tutmamıştır. Çünkü sahada beklenmeyen bir direnç ortaya çıkmıştır. İran’ın geri adım atmaması, ABD’nin askeri üstünlüğüne rağmen sonuç alamaması ve diplomatik süreçlerin sürekli tıkanması, Washington yönetimini yeni arayışlara itmiştir. Bu noktada devreye giren “müzakere” girişimleri ise gerçek bir çözüm arayışından çok, zaman kazanma stratejisi olarak değerlendirilmektedir.
Öte yandan bu süreçte dikkat çeken bir diğer unsur, ABD içindeki çözülmedir. Amerikan kamuoyu giderek artan bir şekilde bu politikalara karşı çıkmaktadır. Sokaklarda protestolar büyürken, halkın savaş ve kriz politikalarına desteği zayıflamaktadır. Bu sadece ABD’ye özgü bir durum da değildir. Avrupa’dan Japonya’ya kadar geniş bir coğrafyada insanlar savaş politikalarına karşı ses yükseltirken, hükümetler çoğu zaman bu sesleri görmezden gelmektedir. Görünen o ki, “halklar aklı selim davranırken, yöneticiler farklı motivasyonlar ile hareket ediyorlar.”
Trump yönetiminin her yeni hamlesi, yeni bir cephe açmakta; her yeni söylem, yeni bir kriz üretmektedir. Abluka tehdidi de bu zincirin bir halkasıdır. Ancak bu kez karşısında sadece İran değil, Çin başta olmak üzere çok daha geniş bir güç dengesi bulunmaktadır. Dünya, geri dönüşü zor bir eşiğe doğru ilerliyor. Bu eşikte belirleyici olan ise yalnızca devletlerin politikaları değil, halkların iradesi olacaktır. Amerika’nın Kasım seçimleri bu anlamda sadece ABD için değil, küresel sistem için de bir dönüm noktası olabilir.
