Dünya bir çözüm arıyor. Bu arayış artık yalnızca akademik çevrelerin değil, devletlerin ve toplumların ortak gündemi haline gelmiş durumda. Son yıllarda küresel ekonomik sistem ardı ardına krizler üretmektedir. Finansal dalgalanmalar, enflasyon baskısı, gelir dağılımındaki bozulma, işsizlik ve artan borç yükü; yalnızca belirli ülkelerin değil, tüm dünyanın ortak sorunu haline gelmiştir. Küresel borç stokunun 300 trilyon doları aşması, enerji ve gıda fiyatlarındaki sert dalgalanmalar ve üretim maliyetlerindeki artış; mevcut ekonomik modelin sürdürülebilirliğini ciddi biçimde tartışılır hale getirmiştir. Bugün yalnızca toplumlar değil, devletler de yeni bir ekonomik sistem arayışı içindedir. Kapitalizmin adeta istişari platformu olarak görülen Davos toplantılarında dahi artık mevcut ekonomik düzenin geleceği sorgulanmaktadır. Gelir dağılımındaki uçurum, borçlanma temelli büyüme modeli ve artan jeopolitik gerilimler; küresel sistemin yapısal sorunlarını gözler önüne sermektedir. Enerji ve hammadde üzerindeki rekabetin giderek sertleşmesi, kaynak savaşlarının artması ve ticaret yolları üzerindeki mücadeleler; ekonomik sistemin yalnızca bireyleri değil devletleri de yeni arayışlara yönelttiğini göstermektedir.
Bugün dünya ekonomisi yalnızca bir büyüme krizi değil, bir model krizi yaşamaktadır.
Mevcut sistem, üretim ve finansal büyüklükleri artırırken insanlığın huzurunu ve ekonomik güvenliğini aynı ölçüde artırmamıştır. Küresel servet büyürken gelir dağılımı bozulmuş, üretim artarken toplumsal refah dengeli biçimde yayılmamıştır. Bu nedenle dünya artık yalnızca büyümenin hızını değil; büyümenin adil olup olmadığını ve sürdürülebilirliğini tartışmaktadır. Tam da bu noktada dünya, yalnızca bir arayış içinde değil; bir çözüm adresi arayışındadır. İşte bu arayışın en somut karşılık bulduğu zeminlerden biri, uluslararası ölçekte on birinci kez gerçekleştirilen Milli Ekonomi Modeli kongreleridir. Viyana Teknik Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenen 11. Uluslararası Milli Ekonomi Modeli Kongresi, dünya ekonomisinin çözüm arayışının akademik düzlemde en güçlü şekilde dile getirildiği platformlardan biri olmuştur.
Az sayıda değil, tam on birinci kez uluslararası düzeyde düzenlenen bu kongreler zinciri; Milli Ekonomi Modeli’nin artık yalnızca teorik bir öneri değil, küresel ölçekte tartışılan ve incelenen bir ekonomik paradigma haline geldiğini göstermektedir. Avrupa’nın merkezinde, farklı kıtalardan akademisyenlerin katılımıyla gerçekleştirilen bu buluşma; insanlığın yeni bir ekonomik yol aradığının en somut göstergelerinden biridir. Viyana’daki kongrede yapılan sunumlar, dünya ekonomisinin yaşadığı tıkanmayı ve bu tıkanmanın çözüm adreslerini açık biçimde ortaya koymuştur. Akademisyenler, borçlanma temelli büyüme modelinin sürdürülebilir olmadığını; üretim odaklı, insan merkezli ve adil paylaşımı esas alan yeni bir ekonomik çerçevenin gerekliliğini vurgulamışlardır. Bu noktada Milli Ekonomi Modeli, yalnızca eleştiren değil; çözüm öneren bütüncül bir model olarak öne çıkmıştır. Üstelik bu model, küresel ekonomik sistemin açmazlarını henüz bugünkü ölçekte görünür hale gelmeden önce tespit etmiş ve çözüm çerçevesini ortaya koymuştur.
Prof. Dr. Haydar Baş tarafından ortaya konulan Milli Ekonomi Modeli, küresel ekonomik sorunların temelinde talep yetersizliği, gelir adaletsizliği ve finans merkezli büyüme anlayışının bulunduğunu tespit etmektedir. Model; üretim, istihdam ve refah dengesinin sağlanabilmesi için insan merkezli bir ekonomik yaklaşımın zorunlu olduğunu savunmaktadır. En dikkat çekici yönlerinden biri ise milli paralarla ticaret ve bağımsız para politikası vurgusudur. Milli Ekonomi Modeli, dolar merkezli küresel finans sisteminin ülkeleri borç ve kur baskısı altında tuttuğunu tespit ederek; ülkelerin kendi milli paralarıyla ticaret yapmasının ekonomik bağımsızlığın anahtarı olduğunu yıllar önce ortaya koymuştur. Bugün Rusya–Çin ticaretinden BRICS ülkelerinin alternatif finans sistemlerine kadar birçok gelişme, bu yaklaşımın küresel ölçekte karşılık bulmaya başladığını göstermektedir.
Modelin bir diğer önemli boyutu ise insan merkezli ekonomi anlayışıdır. Gelir güvencesi, sosyal devlet mekanizmaları ve iç talep odaklı büyüme; ekonomik istikrarın temel unsurları olarak ele alınmaktadır. Çünkü insanın refahını ve güven duygusunu güçlendirmeyen bir ekonomik sistemin uzun vadede sürdürülebilir olması mümkün değildir. Viyana’da gerçekleştirilen 11. uluslararası kongre, işte bu modelin dünya akademisi tarafından giderek daha fazla incelendiğini ve tartışıldığını ortaya koymuştur. Farklı ülkelerden bilim insanlarının ortak vurgusu nettir: Dünya yeni bir ekonomik paradigma aramaktadır ve bu arayışın en sistematik ve bütüncül çözüm adresi Milli Ekonomi Modeli’dir.
Bugün insanlık, büyüyen rakamların içinde küçülen insan hikâyesinden çıkış yolu aramaktadır. Kaynak savaşlarının arttığı, ekonomik kırılganlıkların derinleştiği ve gelir dağılımının bozulduğu bir dünyada; yalnızca krizleri yönetmek değil, yeni bir ekonomik ufuk inşa etmek zorunludur. Dünya yeni bir ekonomik yol ayrımındadır. Ya finans merkezli ve borç temelli sistemin ürettiği kırılganlıklar devam edecek ya da insan merkezli, üretim odaklı ve adil paylaşımı esas alan yeni bir model güç kazanacaktır.
On birinci kez uluslararası ölçekte tartışılan ve giderek daha geniş akademik çevrelerde karşılık bulan Milli Ekonomi Modeli, bu arayışın yalnızca teorik değil; somut bir çözüm adresi olduğunu ortaya koymaktadır. Görünen o ki önümüzdeki yıllar, ekonomik model tartışmalarının daha da yoğunlaşacağı bir dönem olacaktır. Çünkü dünya artık yalnızca büyümeyi değil; adaleti, huzuru ve sürdürülebilir bir geleceği aramaktadır. Ve bu arayışın merkezinde, insanı merkeze alan yeni bir ekonomik ufuk yükselmektedir. Çünkü dünya artık yalnızca yeni bir model değil, insanı yeniden merkeze alan bir medeniyet aramaktadır.
